سیگار و ویپ قبل و بعد از لیفت صورت؛ چه نکاتی را باید بدانید؟

سیگار و ویپ، وقتی کسی برای لیفت صورت آماده می‌شود، فقط یک عادت روزمره نیستند. دود سیگار اکسیژن‌رسانی بافت را کم می‌کند و نیکوتین رگ‌ها را تنگ می‌کند. پوست صورت بعد از این عمل، برای زنده ماندن، بیش از حالت عادی به شبکه ظریف رگ‌های زیر پوست وابسته است. به همین دلیل برنامه ترک باید قبل از قطعی شدن تاریخ عمل با جراح روشن شود.

پاسخ کوتاه: مصرف سیگار با کند شدن ترمیم زخم و بالاتر رفتن احتمال برخی عوارض جراحی همراه است. این همراهی به معنی آن نیست که هر فرد سیگاری حتماً دچار عارضه می‌شود، یا اینکه هر عارضه فقط محصول سیگار است. ویپ و دیگر محصولات نیکوتین‌دار هم جایگزین بی‌خطر سیگار حساب نمی‌شوند؛ شواهد مستقیم درباره آن‌ها از سیگار معمولی کمتر است. فاصله زمانی ترک را جراح، با توجه به سلامت عمومی و وسعت عمل، برای همان فرد تعیین می‌کند.

سیگار چه تاثیری بر ترمیم زخم بعد از لیفت صورت دارد؟

سیگار دست‌کم از سه مسیر بر ترمیم اثر می‌گذارد.

اکسیژن بافت را کم می‌کند. دود سیگار مونوکسید کربن دارد. راهنمای عملی انجمن جراحان پلاستیک آمریکا (۲۰۲۴) اثر نامطلوب سیگار را، در کنار نیکوتین، به مونوکسید کربن هم مربوط می‌داند. مرور سازوکارهای ترمیم نشان می‌دهد مصرف سیگار اکسیژن‌رسانی و متابولیسم هوازی بافت را موقتاً پایین می‌آورد.

جریان خون موضعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همان راهنما تنگ شدن رگ ناشی از نیکوتین را برای عمل‌هایی که به خون‌رسانی کافی بافت وابسته‌اند مهم می‌داند. لیفت صورت از همین دسته است.

ساخت بافت را هم مختل می‌کند. مرور سورنسن روی مطالعات سازوکار نشان داد پاسخ التهابی ترمیم ضعیف‌تر می‌شود، حرکت سلول‌های درگیر در مهار میکروب کم می‌شود، و ساخت و نشست کلاژن پایین می‌آید. ترک سیگار اکسیژن بافت را نسبتاً زود برمی‌گرداند، اما بخشی از عملکرد سلول‌های التهابی تا حدود چهار هفته طول می‌کشد تا برگردد و اختلال مرحله ساخت بافت ممکن است بعد از آن هم باقی بماند. به همین دلیل قطع سیگار فقط در روز عمل، با یک برنامه ترک از چند هفته قبل یکی نیست.

لیفت صورت از این نظر وضعیت خاصی دارد. پوست در محدوده‌ای از صورت، و اغلب گردن، از بستر زیرین جدا و دوباره پهن می‌شود. خون‌رسانی بخش جداشده عمدتاً از شبکه عروقی ظریف زیرپوست تأمین می‌شود، نه از یک رگ بزرگ که در تمام مسیر دست‌نخورده مانده باشد. اگر این شبکه کم‌خون شود، لبه‌های پوست — به‌خصوص جایی که جداسازی یا کشش بیشتر است — آسیب‌پذیرتر می‌شوند. مطالعه ریس و همکاران روی بیماران لیفت صورت، مصرف سیگار را با از بین رفتن بخشی از پوست فلپ (skin slough) مرتبط دانست. آن مطالعه سیگار را علت منحصر همه موارد آسیب پوست اعلام نمی‌کند؛ نشان می‌دهد در موارد دیده‌شده، سیگار نقش قابل توجهی داشته است.

آیا سیگار احتمال عوارض لیفت صورت را افزایش می‌دهد؟

برای برخی عوارض ترمیم، بله. برای هر عارضه و هر فرد، نه.

متاآنالیز سورنسن روی مطالعات هم‌گروهی جراحی‌های مختلف نشان داد نکروز بافت، تأخیر ترمیم و باز شدن زخم، عفونت محل عمل، و مجموعه عوارض زخم در سیگاری‌ها شایع‌تر از غیرسیگاری‌هاست. این رقم‌ها مخصوص لیفت صورت نیستند و پیش‌بینی شخصی نمی‌سازند. در چهار کارآزمایی همان مرور، مداخله ترک سیگار عفونت محل عمل را کم کرد؛ اثر بر بقیه عوارض ترمیم از نظر آماری روشن نبود. نویسندگان نتیجه گرفتند ترک حداقل چهار هفته قبل از عمل، خطر عفونت محل جراحی را کاهش می‌دهد، نه اینکه همه عوارض ترمیم را حذف کند.

در جراحی پلاستیک، مرور پلوی و همکاران روی مطالعات مشاهده‌ای، در گروه جراحی زیبایی نسبت شانس تجمعی ۲٫۳ (بازه اطمینان ۱٫۵۱ تا ۳٫۵۴) برای عفونت محل عمل و ۲٫۵ (۱٫۴۹ تا ۴٫۰۸) برای تأخیر ترمیم زخم محاسبه کرد. همان مرور می‌گوید خطر نکروز پوست در عمل‌هایی با جداسازی وسیع — از جمله لیفت صورت و گردن — بالاتر است. این نسبت‌ها از مطالعات گردآوری‌شده‌اند، نه حکم یک پرونده.

عوارضی که در این زمینه بیشتر مطرح می‌شوند این‌ها هستند:

• کند شدن بسته شدن برش
• آسیب سطحی یا عمقی‌تر پوست در ناحیه جداشده، که در شکل شدیدتر به نکروز پوست می‌رسد
• عفونت محل برش
• اسکاری که به‌خاطر ترمیم نامنظم پررنگ‌تر یا سفت‌تر بماند

هماتوم علت‌های خودش را دارد، از جمله فشار خون و برخی داروها. این صفحه آن را به سیگار نسبت نمی‌دهد. هیچ‌کدام از عوارض بالا مخصوص افراد سیگاری نیست. ترک سیگار خطر را به صفر نمی‌رساند. شرح عمومی عوارض در عوارض و خطرات احتمالی لیفت صورت است. سیگار در ارزیابی شرایط مناسب برای انجام لیفت صورت هم مطرح می‌شود؛ آن راهنما را این صفحه جایگزین نمی‌کند.

چند وقت قبل از لیفت صورت باید سیگار را ترک کرد؟

یک مهلت واحد برای همه در این منابع نیست. آنچه هست، بازه‌ای است که در آن فایده ترک واضح‌تر دیده شده، به اضافه این قید که جراح زمان را برای همان فرد تعیین می‌کند.

مرور میلز روی کارآزمایی‌ها نشان داد ترک سیگار قبل از عمل با عوارض کمتر بعد از جراحی همراه است و این اثر در مطالعه‌هایی که ترک حداقل چهار هفته بوده بزرگ‌تر بوده است. مرور ونگ به این نتیجه رسید که پرهیز بیش از سه تا چهار هفته، نسبت به ادامه سیگار، با عوارض کمتر ترمیم زخم همراه است. برای عوارض تنفسی، کاهش خطر وقتی روشن‌تر بود که ترک بیش از چهار هفته طول کشیده بود و با ترک بیش از هشت هفته باز هم بیشتر دیده شد. ترک کوتاه‌تر از چهار هفته در آن مرور خطر عوارض تنفسی را نه بالاتر برد و نه به‌طور مشخص پایین آورد. یعنی «فقط شب قبل نکشیدن» جای برنامه چند هفته‌ای را نمی‌گیرد، و شواهد هم نمی‌گوید هر ترک کوتاه‌تر از چهار هفته خطر را بیشتر می‌کند.

در جراحی پلاستیک، پلوی و همکاران بازه منابع را حدود سه تا هشت هفته قبل از عمل و تا حدود چهار هفته بعد از عمل جمع کردند. پیشنهاد خودشان چهار هفته ترک قبل از عمل و ادامه تا ترمیم اولیه زخم بود، که آن را حدود دو هفته گرفتند. این جمع‌بندی ادبیات است، نه دستور یکسان برای هر عمل.

راهنمای ۲۰۲۴ انجمن جراحان پلاستیک آمریکا می‌گوید ترک پیش از عمل، بسته به سلامت فرد و نوع جراحی، بهتر است چهار تا هشت هفته قبل باشد، مگر آنکه دلیل بالینی فوری برای عمل در فاصله کوتاه‌تر وجود داشته باشد. همان راهنما برای بعد از عمل، ادامه پرهیز را دست‌کم حدود چهار هفته در نظر می‌گیرد.

اگر جایی «چهار هفته» یا «شش هفته» می‌شنوید، این‌ها بازه‌های رایجی هستند که از همین نوع شواهد آمده‌اند. وسعت لیفت، کیفیت پوست، بیماری زمینه‌ای و مقدار مصرف در تصمیم جراح اثر دارند. فهرست کارهای قبل از عمل در آمادگی برای جراحی لیفت صورت است. زمان دخانیات را از روی یک عدد ثابت در آن فهرست برای خودتان قطعی نکنید.

آیا ویپ و سیگار الکترونیکی هم قبل از لیفت صورت مشکل‌ساز هستند؟

نباید ویپ را، فقط چون دود سیگار کاغذی تولید نمی‌کند، بی‌خطر دانست. هم‌زمان، شواهد بالینی مستقیم درباره ویپ و ترمیم زخم هنوز محدود است و نمی‌توان با قطعیت گفت اثرش با سیگار معمولی برابر است.

مرور نظام‌مند سال ۲۰۲۳ روی ویپ و ترمیم زخم جراحی، داده عینی بالینی را ناکافی دانست و با همین محدودیت توصیه کرد سیگار الکترونیکی در دوره حول عمل مانند دخانیات در نظر گرفته شود و مصرفش متوقف شود. نویسندگان نوشتند برای شناخت دقیق‌تر خطر، کارآزمایی بالینی لازم است.

راهنمای ۲۰۲۴ انجمن جراحان پلاستیک آمریکا هم می‌گوید داده بالینی اختصاصی ویپ کم است، اما نیکوتین جریان خون را کم می‌کند و ویپ یک عامل خطر بالقوه است. تا شواهد بیشتر، همان راهنما پیشنهاد می‌کند مدت ترک ویپ و دیگر شکل‌های نیکوتین مشابه سیگار در نظر گرفته شود. مقاله توب و ماتاراسو، که انجمن بازتابش کرده، پرهیز از ویپ را از حدود چهار هفته قبل از جراحی پلاستیک محتاطانه می‌داند و می‌گوید هنوز ثابت نشده اثر نیکوتین بخارشده با سیگار معمولی یکسان باشد.

تفاوت عملی این است: سیگار علاوه بر نیکوتین، مونوکسید کربن و محصولات احتراق دارد. ویپ معمولاً آن احتراق را ندارد، اما اگر مایع آن نیکوتین داشته باشد همان ماده تنگ‌کننده رگ وارد بدن می‌شود. مواد دیگر آئروسل بیشتر در مطالعه سلولی و حیوانی بررسی شده‌اند، نه در بیماران لیفت صورت.

ویپ بدون نیکوتین هم بی‌خطرِ ثابت‌شده نیست. مرور ۲۰۲۳ شامل مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی روی عصاره سیگار الکترونیکی بود و نتیجه بالینی جداگانه‌ای برای مایع بدون نیکوتین در جراحی صورت نداشت. تا وقتی چنین شواهدی نباشد، فرض بی‌خطری درست نیست. نوع دستگاه، محتوای مایع، و آخرین مصرف را به تیم جراحی بگویید.

قلیان، نیکوتین و محصولات جایگزین سیگار چطور؟

این محصولات یک پروفایل خطر ندارند.

قلیان دود حاصل از سوختن ماده توتون‌دار است و نیکوتین و مونوکسید کربن را می‌رساند. در منابع این صفحه، کارآزمایی اختصاصی قلیان و لیفت صورت وجود ندارد. از نظر بالینی، قلیان در همان دسته مواجهه با دود و نیکوتین قرار می‌گیرد و باید مثل سیگار قبل از عمل گفته شود. کاغذی نبودن سیگار دلیل کافی برای ادامه قلیان نیست.

چسب، آدامس و شکل‌های دیگر جایگزین نیکوتین با خود سیگار یکی نیستند. مرور سورنسن به این نتیجه رسید که نیکوتین، بر خلاف دود کامل، محیط اکسیژن بافت را به همان شکل به هم نمی‌زند و اثرش بر التهاب و تکثیر سلولی در مطالعات مرورشده حاشیه‌ای به نظر می‌رسد. پس جایگزین نیکوتین از نظر زیستی عین کشیدن سیگار نیست.

بی‌خطر بودن آن در جراحی وابسته به خون‌رسانی پوست هم ثابت نشده است. راهنمای ۲۰۲۴ از جراحان می‌خواهد هر شکل نیکوتین، از جمله چسب و ویپ، را بپرسند و تا شواهد بیشتر، مدت پرهیز مشابه سیگار را برای این محصولات در نظر بگیرند. اگر برای ترک به چسب یا آدامس نیاز دارید، قبل از عمل همین را بگویید. قطع ناگهانی بدون برنامه، اگر به برگشتن سیگار در روزهای نزدیک عمل منجر شود، الزاماً انتخاب بهتری نیست. این موازنه کار تیم درمان است.

بعد از لیفت صورت چه زمانی می‌توان سیگار یا ویپ را دوباره شروع کرد؟

تاریخ مطمئنی برای شروع دوباره در این منابع نیست. هفته‌های بعد از عمل همان زمانی است که برش بسته می‌شود و پوست جداشده باید خون‌رسانی‌اش را حفظ کند. برگشت سیگار یا ویپ در این فاصله می‌تواند تنگ شدن رگ و کاهش اکسیژن را دوباره وارد روند ترمیم کند.

راهنمای انجمن، ادامه پرهیز از سیگار و نیکوتین را دست‌کم حدود چهار هفته بعد از عمل پیشنهاد می‌کند. پیشنهاد پلوی، ادامه ترک تا ترمیم اولیه زخم بود که حدود دو هفته گرفته شد، در حالی که منابع مرورشده تا حدود چهار هفته بعد از عمل را هم ذکر کرده بودند. همین اختلاف نشان می‌دهد «روز مجاز» واحدی از این مقالات درنمی‌آید.

اگر ترمیم کند باشد یا لبه زخم تیره یا ترشح‌دار بماند، چهار هفته هم ممکن است برای آن فرد کوتاه باشد. این صفحه ادعا نمی‌کند که بعد از یک تاریخ مشخص، شروع دوباره بی‌اثر است. مراقبت‌های عمومی این دوره در دوران نقاهت بعد از لیفت صورت آمده است. تصمیم درباره سیگار و ویپ را جدا از آن راهنما، از جراح خودتان بپرسید.

اگر نزدیک زمان جراحی سیگار کشیده‌ام، چه کار کنم؟

به تیم جراحی بگویید. پنهان کردن مصرف، تصمیم بیهوشی و جراحی را روی اطلاعات ناقص می‌گذارد.

روشن بگویید چه چیزی مصرف شده (سیگار، ویپ، قلیان، چسب، آدامس، یا ترکیبی از آن‌ها)، آخرین نوبت تقریباً چه زمانی بوده، مصرف روزهای اخیر منظم بوده یا موردی، و اگر ویپ بوده مایع نیکوتین داشته یا نه. اگر مطمئن نیستید، همان را بگویید.

بعد، دستور تیم را اجرا کنید. ممکن است عمل در تاریخ خودش انجام شود، ممکن است به تعویق بیفتد، و ممکن است بررسی دیگری درخواست شود. راهنمای ۲۰۲۴ آزمایش نیکوتین یا کوتینین ادرار را یکی از گزینه‌هایی می‌داند که جراح می‌تواند روز قبل یا روز عمل در نظر بگیرد؛ این آزمایش الزام همه مراکز نیست.

خودتان نتیجه نگیرید که عمل حتماً لغو شده، و خودتان هم تصمیم نگیرید که «چون کم بوده لازم نیست بگویم». اگر در تهران برای این عمل برنامه دارید، همین موضوع را در مشاوره، قبل از قطعی شدن تاریخ، مطرح کنید.

جمع‌بندی

سیگار با کم کردن اکسیژن بافت، اثر بر جریان خون، و اختلال در ساخت کلاژن، ترمیم بعد از لیفت صورت را دشوارتر می‌کند و احتمال برخی عوارض پوست و زخم را بالا می‌برد. ویپ، قلیان و محصولات نیکوتین‌دار را نباید بی‌خطر فرض کرد، حتی وقتی شواهد هر کدام به اندازه سیگار کامل نیست. بازه ترک در منابع معمولاً چند هفته قبل از عمل و ادامه پرهیز در هفته‌های ترمیم است، اما عدد دقیق را جراح برای همان فرد تعیین می‌کند. اگر نزدیک عمل مصرف داشته‌اید، آن را پنهان نکنید.

قبل از نهایی شدن تاریخ عمل، مصرف فعلی یا اخیر را در مشاوره بگویید و برنامه ترک را با جراح تنظیم کنید. بقیه کارهای قبل از عمل در راهنمای آمادگی برای جراحی لیفت صورت است.

منابع

1. Sørensen LT. Wound healing and infection in surgery: the pathophysiological impact of smoking, smoking cessation, and nicotine replacement therapy: a systematic review. Ann Surg. 2012;255(6):1069-1079. 2. Sørensen LT. Wound healing and infection in surgery. The clinical impact of smoking and smoking cessation: a systematic review and meta-analysis. Arch Surg. 2012;147(4):373-383. 3. Mills E, Eyawo O, Lockhart I, Kelly S, Wu P, Ebbert JO. Smoking cessation reduces postoperative complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Med. 2011;124(2):144-154. 4. Wong J, Lam DP, Abrishami A, Chan MTV, Chung F. Short-term preoperative smoking cessation and postoperative complications: a systematic review and meta-analysis. Can J Anaesth. 2012;59(3):268-279. 5. Pluvy I, et al. Smoking and plastic surgery, part I. Pathophysiological aspects: update and proposed recommendations. Ann Chir Plast Esthet. 2015. 6. Pluvy I, et al. Smoking and plastic surgery, part II. Clinical implications: a systematic review with meta-analysis. Ann Chir Plast Esthet. 2015;60(1):e15-e49. 7. Rees TD, Liverett DM, Guy CL. The effect of cigarette smoking on skin-flap survival in the face lift patient. Plast Reconstr Surg. 1984;73(6):911-915. 8. American Society of Plastic Surgeons. Managing the Risks of Smoking in Plastic Surgery Patients. Practice reference, 2024. 9. American Society of Plastic Surgeons. Patients should stop using e-cigarettes before plastic surgery, experts conclude. Summary of Taub and Matarasso. 10. The implications of vaping on surgical wound healing: a systematic review. Surgery. 2023.